چت رومclose
بیوگرافی محمد فضولی | شاعر و ادیب ترک
بیوگرافی محمد فضولی | شاعر و ادیب ترک

نام کاربری : پسورد : یا عضویت | رمز عبور را فراموش کردم



ارسال پاسخ
تعداد بازدید 127
نویسنده پیام
arezoo آفلاین

کاربر فعال
ارسال‌ها : 600
عضویت: 16 /6 /1391
محل زندگی: تهران
تشکرها : 68
تشکر شده : 237
بیوگرافی محمد فضولی | شاعر و ادیب ترک
محمد فضولی (به ترکی آذربایجانی: Məhəmməd Füzuli) یا ملا
محمد بن سلیمان بغدادی(۱۴۸۳-۱۵۵۶) شاعر و ادیب ترک است. او را «بزرگترین
شاعر ترکی آذربایجانی در سدهٔ دهم» میدانند. پدر وی ساکن حله در عراق
امروزی بود و محمد فضولی در آنجا بهدنیا آمد و در بغداد پرورش یافت از این
روی، سه زبان ترکی، فارسی و عربی را به خوبی میدانست و به هر سه زبان شعر
سروده است. او را یکی از پایه گذاران سبک هندی میدانند.


مردم این دیار را با من

اثر شفقت و عنایت نیست

یا در ین قوم نیست معرفتی

یا مرا هیچ قابلیت نیست



زندگی


محمد پسر سلیمان در حدود سال ۱۴۸۳ در عراق به دنیا آمد.در منابع معتبر از
جمله مجمع الخواص صفحه ۱۰۳حله به عنوان محل تولد فضولی برشمرده شده است،
اما در برخی منابع دیگر کربلا یا نجف هم آمده است. پدرش سلیمان بود که به
حله مهاجرت کرد و قاضی آن شهر بود. «پدر فضولی بنا به گفتهٔ «صادق بیگ
افشار» صاحب تذکرهٔ «مجمع الخواص» –که به زبان ترکی ازبکی نوشته شده– از
ایل بیات بوده که یکی از ۲۲ طایفه مهاجر ترکان اوغوز میباشد.» او در حله و
سپس بغداد تحصیل کرد و یکی از استادانش «ملک الشعرای حبیبی» از شاعران
حروفی بود. حدود هفتاد ساله بود که در بغداد درگذشت.



سبک شناسی


پیش از فضولی در ادبیات ترکی آذربایجانی شکلهایی چون مثنوی و غزل رواج
داشت و فضولی خود یکی از غزلسرایان برجسته بود، اما «او نخستین آثار
ارزندهٔ تمثیلی را در ترکی آذربایجانی آفرید (بنگ و باده- صحبت الاثمار).
فضولی مانند نسیمی کوشید تا شعر ترکی را با اوزان عروضی سازگار نماید اگر
چه او موفقیت چشمگیری به دست آورد ولی واقعیت این بود که ترکی با وزن هجایی
سازگارتر است.»

بعضی از منتقدین ادبی سبک اشعار فارسی فضولی را نزدیک به سبک هندی و صائب
تبریزی که صد سال پس از وی این سبک شعر را رواج داد میدانند. «بسیاری از
مضامین فضولی را بعد از او در شعر شعرای نامدار مکتب اصفهان یا سبک هندی (=
سبک فضولی) میبینیم.» و حتا او را «از جمله پایهگذاران سبک هندی» شمرده
اند.



تخلص فضولی


یاران گذشته بس که کردند

تاراج عبارت و معانی شد تنگ فضای نظم بر ما

فریاد ز سبقت زمانی فضولی در فارسی به دو معنا به کار میرفته است:

۱- کسی که کار بیهوده کند.

۲- آنکه بیجهت در امور دیگران مداخله کند.

این دو معنا دقیقا با معنای این واژه در زبان عربی انطباق داشت. اما از
حدود قرن هشتم هجری به بعد این مفهوم به «فضول» داده شد. در عوض واژه
«فضول» که در عربی یعنی «زبان درازی و مداخلهٔ بیجا در کار دیگران» در
فارسی «فضولی» خوانده شد. مثلا حافظ میگوید:

«در کارخانه ئی که رهِ عِلْم و عقل نیست وَهْمِ ضعیفْرای فضولی چرا کند؟»
که در اینجا فضولی به همان معنایی است که ما امروزه به کار میبریم، و این
عکس معنای عربی این واژه است.به هر حال محمدبن سلیمان این تخلص را به معنای
عربی آن به کار میبرد یعنی:«زبان دراز و مداخله کننده در کاری که به او
مربوط نیست»، یا به تعبیر امروزی «فضول». فضولی در مقدمه دیوان اشعارش به
زبان فارسی دلیل انتخاب این تخلص عجیب را با زبانی شوخطبع توضیح میدهد:
آخرالامر
معلوم شد که یارانی که پیش از من بوده اند تخلصها را بیش از معانی ربوده
اند. خیال کردم که اگر تخلص مشترک اختیار نمایم در انتساب نظم بر من حیف
رود اگر مغلوب باشم و بر شریک ظلم شود اگر غالب آیم. بنابر رفع ملابست
التباس «فضولی» تخلص کردم و از تشویش ستم شریکان پناه بجانب تخلص بردم و
دانستم که این لقب مقبول طبع کسی نخواد افتاد که بیم شریک او بمن تشویشی
نتواند داد.



آثار ترکی


  • دیوان اشعارترکی.
دیوان
ترکی فضولی تاکنون چند بار در ایران، ترکیه وآذربایجان منتشر شده است.
دوان ترکی به تصحیح حمید آراسلی(باکو)، دیوان ترکی به تصحیح امین
صدیقی(تهران-1374)، دیوان ترکی به تصحیح حسین محمدزاده صدیق(تهران) ودیوان
ترکی تصحیح مژگان جونبور ودیگران.(استانبول)بهترین چاپ های علمی دیوان
ترکی هستند.
  • شاه و گدا
  • لیلی و مجنون
  • مثنوی بنگ و باده. . به شاه اسماعیل تقدیم شدهاست.
  • روضه.
  • حدیقت السعداء. . این کتاب ترجمهٔ روضةالشهدای حسین واعظ کاشفی است. که بر آن مطالبی نیز افزوده است.
  • صحبت الاثمار. ( گفتوگو بین چند میوه است و یکی از نخستین کتابهای ادبیات کودک محسوب میشود.)
  • شکایتنامه.
  • رساله معما.


نمونه شعر ترکی


ای خوش اول مست، کی بیلمز غمی-عالَم نه ایمیش،

نه چکر عالم اوچون غم، نه بیلر غم نه ایمیش

بیر پری سیلسیلهیی-عشقینه دوشدوم ناگه،

شیمدی بیلدیم سببی-خیلقت-آدم نه ایمیش.

واعظ اوصافی-جهنم قلیر، ای اهل ورع!

وار اونون مجلسینه، بیل کی جهنم نه ایمیش!

اوخو کؤکسومده ئوتوپ، قالمیش ایمیش پئیکانی،

آه بیلیدیم سببی-آهی-دمادم نه ایمیش!

ای فضـولـی! مـزهیی-ساقی و صهبــا بیلـدیـن،

توبه قیل تا بیله سن، زَرق و ریا هم نه ایمیش!


ترجمه فارسی

خرم آنکس که نداند غم عالم چه بوَد

غم دنیا نشناسد، نه که خود غم چه بوَد

ناگهان بندی زنجیر نگاری شده ام

حال دانم سبب خلقت آدم چه بود

گفت واعظ همه اوصاف جهنم، زاهد!

باش در مجلس او، بین که جهنم چه بود

تیر بر دل بزد و مانده بجا پیکانش

آه، دانم سبب آه دمادم چه بود

ای فضولی مزه باده ساقی دانی

چو کنی توبه بدانی که ریا هم چه بود


فارسی


قدیمیترین نسخه خطی دیوان فارسی فضولی در ۲۰ جمادیالاولی ۹۵۹ قمری به خط
حبیبالله اصفهانی نوشته شده است. این نسخه هماکنون در کتابخانه مرادیه در
ترکیه نگهداری میشود. در مقدمهٔ این دیوان، فضولی با زبانی که گاه به طنز
نزدیک میشود، شرح میدهد چگونه بعد از این که در سرودن شعر به عربی و ترکی
مهارت پیدا کرده، اشعار پراکندهٔ فارسی سروده است به سرودن غزل به فارسی
پرداخته است:
تا آنکه روزی گذارم بمکتبی
افتاد، پری چهرهٔ دیدم فارسی نژاد، سهی سروری که حیرت نظارهٔ رفتارش الف
را از حرکت انداخته بود و شوق مطالعهٔ مصحف رخسارش دیدهٔ نابینایی صاد را
عین بصر ساخته بود. چون توجه من دید از گفتهای من چند بیتی طلبید. من نیز
چند بیتی از عربی و ترکی باو ادا نمودم و لطایف چند نیز از قصیده و معما
برو فزودم. گفت که اینها زبان من نیست و بکار من نمیآید، مرا غزلهای جگر
سوز عاشقانهٔ فارسی میباید.

هر
چند اصولا فضولی در این مقدمه با شوخ طبعی مسائل را بیان میکند و بعید
نیست از سر شوخ طبعی این ماجرا را نقل کرده باشد اما به هر حال غزلهای
عاشقانهٔ فارسی فضولی بخش مهمی از دیوان او را تشکیل میدهند.

فضولی به فارسی در قالبهای مختلف مانند قصیده، غزل، ترکیببند، مقطعات،
رباعی و مثنوی ساقینامه شعر سروده است؛ اما بخش عمدهٔ دیوان او را غزل و
قصیده تشکیل میدهد.
  • دیوان شعرها
  • رند و زاهد[۲۳]
  • صحت و مرض
  • انیس القلب
  • ساقینامه (هفت جام)
  • روح نامه (سفرنامه روح یا حُسن و عشق)[۲۴]


نمونه شعر فارسی


نو خطان را دوست میدارد دل دیوانه ام

من چو مجنون نیستم در عاشقی مردانه ام

خضر میگویند بر سر چشمهٔ برد ست راه

قطرهٔ گویا چکیده جایی از پیمان هام

عقل را هر لحظه تکلیفیست بر من در جهان

بیتکلف با عجب دیوانهٔ همخانه ام

درد دل با سایه میگویم نمییابم جواب

غالبا او را بخواب انداخته افسانه ام

متصل از درد عشق و طعنهٔ عقلم ملول

میرسد هر دم جفا از خویش و از بیگانه ام

تا کشیده بر گلت از سنبل مشگین نقاب

میخلد صد خار هر دم بر جگر از شانه ام

به که بر دارم فضولی رغبت از ملک جهان

نیستم گنجی که باشد جای در ویرانه ام



عربی


فضولی در مقدمه دیوان فارسی اش در مورد اشعار عربیاش گفته است: «باشعار
عربی پرداختم و فصحای عرب را بفنون تازی فیالجمله محظوظ ساختم و آن بر من
آسان نمود زیرا زبان مباحثهٔ علمی من بود.»

شعر
  • مطلع الاعتقاد
  • دیوان اشعار عربی
کلام و فلسفه
  • (به
    عربی: مطلع الاعتقاد فی معرفت المبدأ و المعاد). این کتاب توسط دکتر حسین
    محمدزاده صدیق از عربی به فارسی ترجمه و در قطع وزیری منتشر شده است. در
    سال ۱۹۵۸ در باکو منتشر شد.


نمونه اشعار


فضولی از کم سوادی کاتبان و از این که هنگام نوشتن اشعار دقت کمی میکنند و
مفهوم اشعار را از بین میبرند در رنج بوده است و در انتقاد به این موضوع
سه شعر به ترکی، فارسی و عربی سروده است.


ترکی

قلم السون اَلی اُلْ کاتب بَدْ تحریرک

که فساد رقمی سوزمزی شوُرِِ ایْلر

گاه بیر حرف سقوطیهِ قِلْورنادری نارْ

گاه بیر نقطه قصوریله گوزی کورایلر


فارسی

باد سرگشته بسان قلم آن بیسروپا

که بود تیشهٔ بنیان معارف قلمش

زینت صورت لفظ است خطش لیک چسود

پردهٔ شاهد معنی است سواد قلمش


عربی

تبت یدا کاتب لولاه ما خربت

معمورةأسّست بالعلم و الادبِ

اَردی من الخمرفی اِفساد نسخته

تستظهر العیب تغییراً مِنَ العَثَب



یادمان فضولی

  • ۱۹۰۸ - عزیر حاجی بیگف اپرایی بر اساس داستان و اشعار لیلی و مجنون فضولی نوشت.
  • ۱۹۵۲ - به افتخار محمد فضولی شهر کاریاگینو در اتحاد شوروی، که اکنون در منطقه خودمختار قره باغ واقع است، «فضولی» نامیده شد.
  • ۱۹۵۸
    - در جمهوری آذربایجان در دورهٔ اتحاد جماهیر شوروی، برای بزرگداشت مقام
    ادبی فضولی کنفرانسی بینالمللی برگزار شد و آثار ترکی و فارسی او در چاپ
    جدید منتشر گردید.
  • ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶ - به
    مناسبت پانصدمین سال تولد فضولی در جمهوری آذربایجان طی سه سال مراسم و
    جشنهای متعددی برپا شد. در این سالها در کشورهای مختلف نیز کنگرهها و
    مراسم بزرگداشت متعددی برگزار شد. از جمله میزبانان مراسم میتوان به ایران
    (تهران)، ترکیه (آنکارا)، روسیه (مسکو)، عراق (بغداد، کربلا و کرکوک)،
    گرجستان، قزاقستان، ازبکستان، داغستان، دربند، مخاچقلعه، و دفتر مرکزی
    سازمان یونسکو در پاریس اشاره کرد.
  • ۱۹۹۶ -
    روز ۸ نوامبر روز عیدملی لقب گرفت و حیدر علیاف رئیس جمهوری وقت جمهوری
    آذربایجان در جشن باشکوهی در کاخ رسپوبلیکا سخنرانی کرد و از فضولی به
    عنوان شاعر ملی آذربایجان تجلیل کرد.
  • ۲۰۰۷ -
    در ۲۲ و ۲۳ خرداد ۱۳۸۶ همایش دو روزه فضولیشناسی در ارومیه برگزار شد.
    مرکز مطالعات و تحقیقات آذربایجانشناسی و دانشگاه ارومیه در استان
    آذربایجان غربی این همایش را برگزار کردند. «به گفته کارشناس اجرایی همایش ۵
    مقاله از کشور ترکیه، ۲۹ مقاله از باکو، یک مقاله از روسیه، ۸ مقاله از
    جمهوری نخجوان و ۷۰ مقاله از کشور ایران به دبیرخانه واصل شده بود.»


سرو را همچو قدت شیوهٔ رعنایی نیست

این قدر هست که او مثل تو هرجایی نیست

سرو و گل تا ز قد و روی تو دیدند شکست

باغبان را سرو برک چمن آرایی نیست

همدمی چون غم او نیست دم تنهایی

هر کرا هست غم او غم تنهایی نیست

ای دل ار عاشقی از طعنه میندیش که ذوق

نتوان یافت ز عشقی که برسوایی نیست

ای که داری سر سودای تجارت بینفع

هیچ سرمایه به از جوهر دانایی نیست

صبر در عشق تو کاریست پسندیده ولی

کرده ام تجربه کار من شیدایی نیست

مشو از دیدهٔ خونبار فضولی غایب

که درو بی گل روی تو شکیبایی نیست



کتابهای مرجع

  • تحفهٔ سامی. سام. تهران. ۱۳۶.
  • مجمع الخواص. صادقی. ۱۰۵.
  • تذکره شعرای نصرآبادی. (۵۲۰-۵۱۹).
  • تاریخ ادوارد براودن. ادوارد براون. (۱۵۹-۱۵۸).
  • نگارستان سخن نور ۷۷-مقدمه
  • آتشکدهٔ آذر. ۱۷۳.
  • سفینهٔ خوشگو. حرف ف.
  • ریاض الجنة زنوزی روضه پنجم قسم دوم ۹۰۰ (ب) الف شعبهٔ ثانیه
  • روز روشن صبا. ۵۳۵.
سایر کتابها

  • کتابشناسی فضولی، رضا مهدویفر. کتابخانه ملی، تهران، ۱۳۷۱.
  • محمد سلیمان اوغلو فضولی، رند و زاهد، تصحیح محمد ادیب کورکچو، با مقدمه و توضیحات حسین محمدزاده صدیق، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۵۴.
  • ذبیحالله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ۱۳۶۷، ج ۲-۵ صفحه ۶۷۴.
مقالات و سخنرانیها

مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران[۳۳]
  • متن سخنرانی مهندس میرسلیم - وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی به مناسبت مجمع بزرگداشت مولانا محمد فضولی، مصطفی میرسلیم
  • اثرپذیری فضولی از سعدی و شعرای دیگر، جواد هیئت
  • فلکلریاندی آهیمدان... (فولکلور از آه من سوخت...)، یاشار قارایف
  • بدایع اندیشههای شیعی در آفرینش ادبی ملامحمد فضولی، علیاکبر ولایتی
  • فضولی و جامی از جمهوری آذربایجان، نوشابه آراسلی
  • امثال و حکم در آثار فضولی، رحیم چاوشی
  • فضولی اثر لرینده خالق یاداد یجیلیغی عنعنه لری (آداب و سنن توده در آثار فضولی)، بهلول عبدالله
  • موسیقی در شعر فضولی، منصوره ثابتزاده
  • نقد و بررسی (تحلیل) اشعار ترکی ملا محمد فضولی بغدادی، جلیل مسگرنژاد
  • کؤنول پنجره سیندن (از دریچهٔ دل)، عباسعلی یحیوی (ایلچی)
  • زندگی فضولی بغدادی یا نگاهی به مقدمه دیوان، نصرتالله فروهر
  • شعر عنصر و فضولی شعرینده... (عنصر شعر در شعر فضولی)، بهرام اسدی
  • انسان کامل از دیدگاه فضولی در رند و زاهد، فریده کریمیموغاری
  • نکاتی چند دربارهٔ زندگی محمد فضولی، جلال خسروشاهی
  • زلالی از چشمهٔ خورشید، علیاصغر شعردوست
  • فضولی و شعر او، مقدمعلوی
  • نگاهی به شعرهای ترکی فضولی، میرصالح حسینی
  • محمدسلیمان بن فضولی در تالیفات دانشمندان، یحیی خانمحمدیآذری
  • فضولی، شاعر عشق و عرفان، مصطفی مجرد
  • داستان پیامبران در دیوان اشعار فضولی، حمید طبیبیان
  • ادبیات داستانی در شعر فضولی، محمدباقر نجفزادهبارفروش
سایر
  • فضولی، محیط، زندگانی و شخصیت او، ترجمهٔ دکتر ع. خیامپور، نشریه دانشکده ادبیات تبریز، سال سوم، ش ۱ و ۲.

امضای کاربر : چه کسی می گوید ما با هم تفاهم نداشتیم ... ؟ ما هر دو عاشق بودیم ؛ من عاشقِ او ... او هم عاشقِ او!!!



به تو که فکر می کنم
بی اختیار
به حماقت خود لبخند می زنم
سیاه لشکری بودم
در عشق تو
و فکر می کردم بازیگر نقش اولم …
افسوس…


چهارشنبه 19 مهر 1391 - 14:29
نقل قول این ارسال در پاسخ گزارش این ارسال به یک مدیر
ارسال پاسخ



برای ارسال پاسخ ابتدا باید لوگین یا ثبت نام کنید.


پرش به انجمن :

Powered by Tem98 | Copyright © 2009 Rozblog Group